Coşkun ŞENOL
Gümrük Başkontrolörü

Bülent TUNA
Gümrük Kontrolörü

Türkiye’nin 2004 Ve 2005 Yılları Makroekonomik Verileri

Makroekonomik verileri;
- Gayrisafi Milli Hasıla
- Enflasyon Oranı
- İstihdam
- Bütçe Gelir ve Giderleri
- Borç Göstergeleri
- Dış Ödemeler Dengesi
Başlıkları altında inceleyebilmekteyiz.

Yukarıda ana başlıkları yer alan Türkiye’nin makro ekonomik verilerine ilişkin olup tablolar yazımız ekine eklenmiştir. Bu tablolarda yer alan veriler ise aşağıda incelenmiştir.

Ekonominin tüm sektörlerinde (tarım, sanayi, hizmet) bir yılda üretilen nihai mal ve hizmetler toplamı Gayrisafi milli üretim olarak tanımlanmaktadır. Gayri safi yani net olmayan olarak tanımlanmış olmasının nedeni üretim faaliyetlerine katılan sermayenin bir miktar eskimiş ve yıpranmış olmasına karşın bu eskiyen miktar değer olarak yeni üretilen malların içerisine girmiştir. Safi milli üretim, bu aşınmayı o yılki gayrisafi milli üretim değerinden düşerek bulunur. Bir ekonomide bir yılda üretilen nihai mal ve hizmetlerin her birinin piyasa fiyatları ile çarpılması sonucu elde edilecek değerler toplamına "Gayrisafi milli hasıla(gelir)" denir. Ülkemizin 2004 yılı GSMH’sı YTL bazında 428.9 Milyar YTL olmuş iken bu değer %12.8 artışla 2005 yılı sonu itibariyle 483.8 milyar YTL’ye ulaşmıştır.

Gayrisafi milli hasıladan üretim faktörlerinin eskime ve yıpranma payı olan amortismanların çıkartılması ile bulunan safi milli hasıladan dolaylı vergilerin çıkartılması ile milli gelir rakamı elde edilmekte olup, mili gelire transfer harcamaları ile sübvansiyonların eklenip, kurumlar vergisi, şirketlerin dağıtılmayan karı ve sosyal keseneklerin çıkarılması ile kişisel gelir elde edilmektedir. Kişisel gelirden vasıtasız (dolaysız) vergilerin çıkarılması sonucu kullanılabilir gelir elde edilir.

Önemli bir gösterge olan kişi başına düşen milli gelir ise; toplam milli gelirin ülke nüfusuna bölünmesi ile elde edilmektedir.

USD üzerinden hesaplayacak olursak, 2004 yılında GSMH 301,5 milyar USD iken kişi başına milli gelir 4.172 USD olarak karşımızda çıkmakta idi. 2005 yılında ise GSMH 360 milyar USD’ye kişi başına düşen milli gelir de 4.700 USD’ye yükselmiştir.

Bir ülkenin milli geliri, ülke ekonomisinin büyüyüp büyümediğini, ülke refah düzeyinde bir değişiklik olup olmadığını, ülkeler arası ekonomik karşılaştırmalara olanak sağlaması açısından önem taşımaktadır.

Ülkemiz enflasyon oranlarına baktığımızda da; Üretici fiyat endeksi (ÜFE) 2004 yılında 13.8 olmuş iken bu oran 2005 yılında 2.7 ye düşmüştür. Bu azalma Tüketici fiyat endeksi (TÜFE) de daha düşük oranda kalmış, 2004 yılında TÜFE 9,3 iken 2005 yılında 7,7 olarak gerçekleşmiştir. 2006 yılı hedefleri ise ÜFE’de 5,1, TÜFE’de 7,9 olarak belirlenmiştir.

İşsizlik oranı 2004 yılında 10,3 olarak gerçekleşmiş iken 2005 yılı sonu tahmini işsizlik oranı çok düşük bir azalma ile 10,1 olarak belirlenmiştir.

Bütçe gelirleri 2004 yılında 109,9 milyar YTL olarak, bütçe giderleri de 83,7 milyar YTL faiz dışı giderler, 56,5 milyar YTL faiz giderleri olmak üzere toplam 140,2 milyar YTL olarak gerçekleşmiştir. 2005 yılı bütçe gelirleri 121,30 milyar YTL, bütçe giderleri de 85,3 milyar YTL faiz dışı giderler, 41,4 milyar YTL faiz giderleri olmak üzere toplam 126,7 milyar YTL olarak gerçekleşmiştir. Görüleceği üzere bir önceki yıla nazaran bütçe açığında önemli bir azalma meydana gelmiş, bu da faiz dışı giderlerde düşük miktarda bir artışa karşın faiz giderlerinde önemli bir azalma olmasından kaynaklanmıştır. Bu rakamlara göre bütçe açığı 2004 yılında 30,3 milyar YTL iken 2005 yılında bütçe açığı 5,4 milyar YTL olmuştur.

Kamu iç borcu tahvil ve bonolar toplamı 2004 yılında 224,5 milyar YTL iken 2005 yılında 244,8 milyar YTL olmuştur. Bu artışta uzun vadeli borçlanma senedi olan tahvillerde artış olurken kısa vadeli borçlanma senedi olan bonolarda düşüş olduğu gözlemlenmektedir. Dolayısı ile kamunun iç borçlanmasında kısa vadeli borçlanmadan uzun vadeli borçlanmaya gittiği sonucuna varılmakta olup, bunun nedenin de ekonomik istikrar ve enflasyon oranlarındaki düşmeden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Toplam dış borç stoku 2004 yılında 129,9 milyar USD Orta ve uzun vadeli dış borçlar ve 31,9 milyar USD kısa vadeli dış borçlar olmak üzere toplam 161,8 milyar USD iken, 2005 yılında 128,3 milyar USD orta ve uzun vadeli dış borçlar, 36,9 milyar USD kısa vadeli dış borçlar olmak üzere toplam 165,2 milyar USD olarak gerçekleşmiştir. Esas itibariyle toplam dış borç stokundaki bir önceki yıla göre oluşan artışın kısa vadeli dış borçlardaki artıştan kaynaklandığı görümlüktedir. Toplam borç stoku rakamları bu şekilde iken bu toplam dış borçlardaki kamuya düşen pay yani kamu dış borç stoku ise 2004 yılında 76,8 milyar USD’den 2005 yılında 69 milyar USD’ye düşmüştür. Görüleceği üzere 2004 yılı ile 2005 yılı arasında toplam borç stokunda artış olmakla birlikte kamu toplam dış borç yükünde azalma olduğu görülmektedir.

Dış ticaret işlemleri incelendiğinde de; 2004 yılında ihracatımız 63,2 milyar USD, ithalatımız ise 98,1 milyar USD olarak gerçekleşmiş iken 2005 yılında ihracat %14 artışla 72,1 milyar USD, ithalat ise %18,5 artış ile 116,3 milyar USD olarak gerçekleşmiştir. İthalattaki artışın önemli bir unsurunu ise petrol ve doğalgaz ithalatının izlendiği mineral yakıt ve yağ maddesinin oluşturduğu görülmektedir. Şöyle ki; bu kapsamda yapılan ithalat 2004 yılında 14,4 milyar USD iken %50 lik bir artışla 2005 yılında 21,2 milyar USD olarak gerçekleşmiştir. Özellikle enerji sektöründeki ithalatın büyük oranda artması sonucu (ki bunun nedenini de petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artışlar olmasından kaynaklanmaktadır) -34,9 milyar USD iken 2005 yılında -44,2 milyar USD olmuştur. Buna bağlı olarak da ihracatın ithalatı karşılama oranı 2004 yılında %64,4 iken 2005 yılında %62’ye düşmüştür. Dış ödemeler bilançosu içerisinde Cari işlemler dengesi ise 2004 yılında 15,6 milyar dolar açık vermiş iken 2005 yılında 18,7 milyar dolar açık olarak gerçekleşmiştir.

 

KAYNAKÇA

www.mahfiegilmez.com.tr
www.tcmb.gov.tr
www.hazine.gov.tr
www.gumruk.gov.tr