Takvim
GÜMRÜK DÜNYASI DERGİSİ / Sayı 56 / Makaleler

5607 SAYILI KANUN ÇERÇEVESİNDE
MÜSADERE, EL KOYMA VE MÜLKİYETİN KAMUYA GEÇİRİLMESİ

 

Sezai KAYA
Stj. Gümrük Kontrolörü

 

1-Giriş

TCK madde 54/1’e göre iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunur. Suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan eşya da, kamu güvenliği, kamu sağlığı veya genel ahlak açısından tehlikeli olması durumunda müsadere edilmektedir.

Müsadere edilecek eşya, ortadan kaldırılmış, elden çıkarılmış, tüketilmiş olabilir. Madde 54/2’ye göre ortadan kaldırılma, elden çıkarılma, tüketme gibi durumlar veya başka nedenlerle eşya müsadere edilemezse; bu eşyanın değeri kadar para tutarının müsaderesine karar verilir.

CMK’nun 123. maddesinin 1. fıkrasından alınan cevazla, ispat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri muhafaza altına alınmaktadır. CMK’nun bu maddesine paralellik arz eden 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 16/1. maddesine göre de Kanunda tanımlanan suçların veya kabahatlerin konusunu oluşturması dolayısıyla müsadere veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımları uygulanabilecek eşyalar sahibine iade edilmemektedir.

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa göre yapılacak izleme, araştırma ve soruşturmalarda, suç ve kabahatin delili ya da konusu olabilecek eşya aramaları 5271 sayılı CMK’nda yer alan arama ve el koyma hükümlerine uyularak yapılmalıdır. Arama yapılmadan önce CMK’nun 119. maddesi mucibince Hâkimde arama kararı almak gerekir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile arama yapılabilir. Ancak; konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir. Kolluk amirinin yazılı emri ile yapılan arama sonuçları Cumhuriyet Başsavcılığına derhal bildirilir. CMK’nun 119. maddesi dairesinde yetkili birimlerden arama izni alınırken “arama sırasında kaçak olduğundan kuvvetli şüphe duyulan eşyaya” rastlanılması ihtimaline karşı, 127. maddesinin gereği olarak da şüphe duyulan eşyaya el koyma izninin de alınması gereklidir. Söz konusu izin alındığında CMK’nun 123/1. maddesinin belirttiği gibi arama sırasında kaçak olduğundan kuvvetli şüphe duyulan eşyaya el konulabilir.

Kanaatimize göre, arama ve el koyma izni konusunda bahsettiğimiz hususlar gümrük sahaları dışındaki yerlere özgüdür. Gümrük salonları ile gümrük kapılarında ve ayrıca gümrük bölgesine giriş ve çıkış yerlerinde CMK’nun ilgili maddeleri uyarınca arama ve el koyma izni alınmasına gerek bulunmamaktadır. Zira, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 9/2. maddesinde, gümrük salonları ve gümrük kapılarında kaçak eşya sakladığından kuşkulanılan kişilerin üzeri, eşyası, yükleri ve araçlarının gümrük kontrolü amacıyla gümrük görevlilerince aranabileceği, yapılan arama sonucunda tespit edilen kaçak eşyaya elkonulabileceği, 9/3 maddesinde de gümrük bölgesine, Gümrük Kanunu gereğince belirlenen kapı ve yollardan başka yerlerden girmenin, çıkmanın veya geçmenin yasak olduğu, bu yerlerde rastlanacak kişi ve her nevi taşıma araçlarının yetkili memurlar tarafından durdurulabileceği ve kişilerin eşya, yük ve üzerleri ile varsa taşıma araçlarının aranabileceği, yapılan arama sonucunda tespit edilen kaçak eşyaya derhal elkonulabileceği hüküm altına alınmıştır.

Anlatılagelen düzenlemeler uyarınca el konulan eşyanın kovuşturma sonuna kadar muhafaza edilmesi gerekmektedir. Peki bu nasıl olacaktır? 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 11. maddesi sorumuzun yanıtını vermektedir. Buna göre; kaçak şüphesiyle elkonulan eşya ile alıkonulan her türlü taşıt ve araç; miktarı, cinsi, markası, tipi, modeli, seri numarası gibi eşyanın ayırt edici özelliklerini gösterir bir tutanakla gümrük idaresine teslim edilir ve gümrük idaresi, kaçak eşya ve taşıtları muhafaza eder

2-5607 Sayılı Yasaya Göre El Konulacak-Alıkonulacak Eşya

2.1-Belirli Fiiller Konusu Eşyalar:

Arama ve el koyma kararı alındıktan sonra, arama sırasında kaçak olduğundan kuvvetli şüphe duyulan eşyaya, CMK’nun 123/1. maddesinin; gümrük salonları ve gümrük kapılarında yapılan arama sonucunda yakalanan kaçak eşyaya Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 9/2. maddesinin, gümrük kapı ve yollarından başka yerlerden giren, çıkan veya geçen kişi ve her nevi taşıma araçlarının aranması sonucunda tespit edilen kaçak eşyaya yine aynı Kanunun 9/3. maddesinin verdiği cevazla el konulacağından bahsetmiştik.

Bu çerçevede, 5607 sayılı yasaya göre müsadere edilecek ve CMK’nun 123/1. maddesi dolayısıyla el konulacak olan eşyalar şunlardır.

— Gümrük işlemlerine tâbi tutulmadan Türkiye’ye ithal edilen, (5607 m:3/1)

— Belirlenen gümrük kapıları dışından Türkiye'ye ithal edilen, (5607 m:3/1)

— Sahte belge kullanmak suretiyle gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeden Türkiye’ye ithal edilen, (5607 m:3/2)

— Transit rejimi çerçevesinde taşınan ve rejim hükümlerine aykırı olarak gümrük bölgesinde bırakılan ve serbest dolaşımda olmayan, (5607 m:3/3)

— Belli bir amaç için kullanılmak veya işlenmek üzere ülkeye geçici ithalat ve dahilde işleme rejimi çerçevesinde getirilen ve sahte belge ile yurt dışına çıkarılmış gibi işlemi yapılan, (5607 m:3/4)

— İthali mümkün olduğu halde kaçak olarak giren (yukarıda sayılan) ve ticari amaçla bu özelliği bilinerek satın alınan, satışa arz edilen, satılan, taşınan veya saklanan, (5607 m:3/5)

— Özel kanunları gereğince gümrük vergilerinden kısmen veya tamamen muaf olarak ithal edilen ve ithal amacı dışında başka bir kullanıma tahsis edilen, satılan veya devredilen ya da bu özelliğini bilinerek satın alınan veya kabul edilen, (5607 m:3/6)

— İthali kanun gereği yasak olduğu halde ithal edilen, (5607 m:3/7)

— İthali yasak olan ve bu özelliği bilinerek satın alınan, satışa arz edilen, satılan, taşınan veya saklanan, (5607 m:3/7)

— İhracı kanun gereği yasak olduğu halde Türkiye’den ihraç edilen, (5607 m:3/12)

— İhracatı gerçekleşmediği halde gerçekleşmiş gibi gösterilerek, gerçekleştirilen ihracatta ise cins, miktar, evsaf veya fiyatı değişik gösterilerek ilgili kanun hükümlerine göre teşvik, sübvansiyon veya parasal iadelerden yararlanılmasına neden olan, (5607 m:3/14)

Eşyalardır ve bu eşyalara 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 13/1. maddesinde yer alan “Kanunda tanımlanan suçlara konu eşya müsadere edilir” şeklindeki hüküm uyarınca 5237 sayılı TCK’nun 54. maddesinin uygulanabilmesi maksadıyla el konulur.

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 7/1. maddesinde ise hukuken geçerli bir mazereti olmadığı halde, izinsiz olarak gümrük bölgesine girerek sahile veya bir başka gemiye yanaşan gemi kaptanının, gemide yasak eşya ya da yükleme veya taşıma belgelerinde yer almayan eşya bulunması hallerinde, Kanundaki kaçakçılık suçuna ilişkin hükümlere göre cezalandırılacağı düzenlenmiştir. Buna göre gemi kaptanı, gemide yasak eşya ya da yükleme veya taşıma belgelerinde yer almayan eşya bulunması nedeniyle, yasak eşyayı ithal etmek veya belirlenen gümrük kapıları dışından Türkiye’ye eşya ithal etmek suçuna teşebbüste bulunmakla itham edilecektir. Suç konusu eşyaların da müsadere edilecek olması dolayısıyla eşyalara el konulması gerekmektedir.

Ayrıca; aynı Kanunun 7/2. maddesine göre de, yabancı ülkelerden geldiği halde geçerli neden olmaksızın, belgelerinin gösterdiği rota dışında Türkiye karasularında rastlanan gayrisafî ikiyüz tonilato hacminden aşağı taşıtların yüküne de elkonulmaktadır.

Keza 6. maddenin 4. fıkrasında yolcuların, beyanlarına aykırı olarak üzerlerinde, eşyası arasında veya taşıma araçlarında çıkan eşyanın ticarî mahiyette veya ithali veya ihracının yasak olması halinde 3. madde hükümleri uygulanacağı belirtildiğinden, söz konusu eşyanın da müsaderesini temin etmek maksadıyla eşyaya gümrük idaresince elkonulması gerekmektedir. Nitekim, Kanunun 9/2. maddesinde yer alan “yapılan arama sonucunda tespit edilen kaçak eşyaya derhal elkonulur” şeklindeki hüküm de, yolcuların beyanlarına aykırı olarak üzerlerinde, eşyası arasında veya taşıma araçlarında çıkan ticarî mahiyette olan veya ithali-ihracı yasak olan eşyaya elkonulmasına cevaz vermektedir.

2.2-Kaçak Eşya Naklinde Kullanılan Taşıtlar

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 13/1. maddesine göre kaçak eşya naklinde bilerek kullanılan veya kullanılmaya teşebbüs edilen her türlü taşıma aracı müsadere edilebilir. Söz konusu aracın müsadere edilebilmesi için aşağıdaki şartlardan birinin gerçekleşmiş olması gereklidir.

— Kaçak eşya, suçun işlenmesini kolaylaştıracak veya fiilin ortaya çıkmasını engelleyecek şekilde özel olarak hazırlanmış gizli tertibat içerisinde saklanmış veya taşınmış olmalı,

— Kaçak eşya, taşıma aracı yüküne göre miktar veya hacim bakımından tamamını veya ağırlıklı bölümünü oluşturmalı veya eşyanın nakli, bu aracın kullanılmasını gerekli kılmalı,

— Taşıma aracındaki kaçak eşya, Türkiye’ye girmesi veya Türkiye’den çıkması yasak veya toplum veya çevre sağlığı açısından zararlı maddelerden olmalıdır.

Bu şartlardan birinin varlığı, kaçak eşya naklinde bilerek kullanılan veya kullanılmaya teşebbüs edilen her türlü taşıma aracının müsadere edilmesine neden olacaktır.

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 10/1. maddesine göre ise, Kanunda tanımlanan suçların işlenmesinde kullanılan taşıtlara, 14. maddesine göre de, Kanunun 3/10-11. maddeleri konusu kabahatlerin işlenmesinde kullanılan taşıtlara (müsadere edileceğinden) CMK madde 128/4 çerçevesinde elkonulmaktadır. CMK 128/4’e göre kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararı, bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunmaktadır.

Keza 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 10/2. maddesine göre de;

— Kaçak eşya taşınmasını kolaylaştıracak veya fiilin ortaya çıkarmasını engelleyecek şekilde gizli tertibatı bulunan,

— Türkiye’de sicile kayıtlı olmayan,

— Soruşturma ve kovuşturma devam ederken, kaçakçılık suçunun işlenmesinde tekrar kullanılan taşıt aracı,

Elkonulmasına ilave olarak alıkonulur. Böylece sahibinin taşıt üzerindeki zilyedliğine son verilerek aracı kullanması engellenmekte, araçlar Gümrük İdaresince teslim alınmaktadır.

Alıkonulan aracın sahibi, aracın değeri (kasko değeri) kadar teminatı alıkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine teslim ederse, araç sahibine iade edilir. Doğaldır ki, kaçak eşya taşınmasını kolaylaştıracak veya fiilin ortaya çıkarmasını engelleyecek şekilde gizli tertibatı bulunan aracın, sahibine tesliminden önce söz konusu tertibatının sökülmesi gereklidir. Aracın değeri kadar teminat, belirtilen süre içerisinde Gümrük İdaresine teslim edilmez ise, araç soruşturma ve kovuşturma sonucu beklenmeksizin derhal tasfiye olunur.

3-Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesi

Kanunda açık hüküm bulunduğu hallerde 5326 sayılı Kabahatler Kanunun 18/1 maddesinin icazetiyle kabahatin konusunu oluşturan veya kabahatin işlenmesi suretiyle elde edilen eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilebilmektedir.

Bu bağlamda, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu incelendiğinde 14. maddede,

— Genel düzenleyici idarî işlemlerle ithali yasaklandığı halde ithal edilen eşyanın, (m:3/10 konusu eşya)

— İthali, lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tâbi olup da, aldatıcı işlem ve davranışlarla ithal edilen eşyanın, (m:3/11 konusu eşya)

Mülkiyetinin kamuya geçirilmesi gerektiğinin hüküm altına alındığı görülmektedir. Ayrıca, bu eşyaları taşıyan taşıtların da mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilebilecektir. Mülkiyetinin kamuya geçirilmesi söz konusu olduğundan sicile şerh koymak suretiyle araçlara elkonulacaktır. Kabahatler Kanununun 17/1 maddesine göre; söz konusu eşyaların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine Cumhuriyet Savcısının talebiyle sulh ceza mahkemesi karar verir. Mahkemenin bu kararına Ağır Ceza Mahkemesinde itiraz edilebilmektedir.

Kabahatler Kanunun 18. maddesinde yer alan diğer fıkralara göre ise,

Mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar kesinleşinceye kadar ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından eşyaya elkonulabileceği gibi; eşya, kişilerin muhafazasına da bırakılabilir. Eşyanın mülkiyeti, kanunda açık hüküm bulunan hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşuna, aksi takdirde Devlete geçer. Ayrıca, eşyanın kaim değerinin mülkiyetinin kamuya geçirilmesine de karar verilebilir. Mülkiyeti kamuya geçirilen eşya, başka suretle değerlendirilmesi mümkün olmazsa imha edilir.

Kaynaklar

1) 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu
2) 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
3) 5326 Sayılı Kabahatler Kanunu
4) 5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu
5) Kılıç, Kaptan, (Nisan 2007), 5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu - Açıklamalı, Ankara, Gümrük Kontrolörleri Derneği Yayını, İsmat Matbaacılık Yayıncılık.
6) Sönmez, Zülal, (2007), Açıklamalı İçtihatlı 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, Ankara, İsmat Matbaacılık Yayıncılık.

Yeni Gümrük ve Ticaret Müfettişleri Derneği Web Sitesi - 2013 - Her Hakkı Saklıdır