2006 VE 2007 YILLARINA İLİŞKİN MAKROEKONOMİK VERİLER

 

Coşkun ŞENOL

Gümrük Başkontrolörü

 

Bülent TUNA

Gümrük Kontrolörü

 

 

Son 5 yılda uluslararası likiditenin artmasıyla birlikte, dünya ekonomisi hissedilir ölçüde büyümüştür. Dünya ekonomisi bu süreçte ortalama %5'in üzerinde bir büyüme göstermiştir. Türkiye ekonomisi de bu süreçten etkilenmiş, yılda ortalama %7'nin üzerinde bir büyüme hızı yakalamıştır.

2006 yılı dünya ekonomisinin yükselişinin sürdüğü ve gelişmiş ülkelerin % 3, gelişme yolundaki ülkelerin ise % 7 oranında büyüdüğü bir performans sergilediği bir yıl oldu. Dünyanın en büyük üç ekonomisinden ABD % 3.4, Avrupa Birliği % 2.8 ve Japonya % 2.7 oranında bir büyüme gerçekleşmiştir.

2007 yılına bakıldığında ise Ağustos ayında ABD'deki mortgage kriziyle başlayan ve başka alanlara sıçrayan küresel dalgalanma dünya ekonomisini olumsuz yönde etkilemiştir.

Ülkemizde 2006 yılında 32 Milyar USD'yi bulan cari, işlemler açığı, 2007 yılında 38 Milyar USD seviyelerine ulaşmıştır. Son yıllarda cari işlemler açığı artarak devam etmekle birlikte dışarıdan gelen sıcak para ve doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının cari açığı karşıladığını ancak dışarıda, ABD ekonomisinde 2007 yılı Ağustos ayında ortaya çıkan dalgalanmanın ülkemize gelen finansal sermayede problem yaratacağı için cari işlemler açığını karşılamada sorunlar yaşanabileceği görüşü ortaya konmaya başlanılmıştır. Bunun sonucu da YTL'nin aşırı değerlenmesinin duracağı düşünülmekte olup son aylarda bunun sinyallerinin de gelmeye başladığı görülmektedir.

Diğer taraftan ABD'de ortaya çıkan dalgalanmanın sonucu FED'in süreklilik arzeden faiz indirimlerine gitmesi yanında ABD yönetiminin ülkenin resesyona girmesini önlemeye yönelik 145 Milyar USD'lik önlem paketi açıklaması ve bu önlem paketi sonuçlarının alınmaya başlaması ile birlikte 2007 yılı Ağustos ayında ortaya çıkan dalgalanmanın derinleşerek bir krize dönüşmesinin önüne geçilebileceği düşünülmektedir.

Özetle, 2008, kriz yılı olarak beklenmemekle birlikte, risklerin artmaya başladığı, büyümenin yavaşladığı ve enflasyon baskısının güçlendiği bir yıl olarak karşıya çıkacak.

Gelinen noktada, Türkiye ekonomisinin küresel finans piyasalarındaki dalgalanmalardan önemli ölçüde etkilenmediği görülmektedir. Ancak, dünya ekonomisine ilişkin belirsizliklerin ortadan kalkmadığı göz önüne alındığında, küresel risk algılamalarının bozulmaya devam etmesi ihtimaline karsı, Türkiye ekonomisinin direncini koruması için mali disiplin ve yapısal reformlar kritik önem taşımaktadır. Bu çerçevede, Avrupa Birliği'ne uyum ve yakınsama sürecinin devam etmesi ve programda öngörülen yapısal reformların hayata geçirilmesi konusundaki çabaların devamlılığı kritik önemini korumaktadır.

Gayrisafi Milli Hasıla ve Kişi Başına Düşen Milli Gelir

En önemli makroekonomik verilerden birisi olarak kabul edilen Gayri Safi Milli Hasıla e konominin tüm sektörlerinde (tarım, sanayi, hizmet) bir yılda üretilen nihai mal ve hizmetler toplamı olarak tanımlanmaktadır.

Ülkemizde GSMH hesaplamasında 1987 yılı baz fiyatları esas alınarak, GSMH hesaplaması yapılmakta idi. Ortaya çıkan yeni ihtiyaçlardan dolayı hesaplamalara ilişkin kapsam ve yöntem değişikliğine gidilmesine ihtiyaç duyuldu. Bu kapsamda da yeni GSMH hesaplanmasında 1998 yılı baz fiyatları esas alınması yoluna gidildi.

Ulusal Hesaplar Sistemi güncelleme çalışmaları ile ülkemizin makro ekonomik istatistiklerinin yöntem, kapsam, tutarlılık ve uluslararası karşılaştırılabilirliğinde önemli iyileşmeler sağlanmıştır.

Yeni Gayri Safi Yurtiçi Hasıla tahminleri ile kapsamlı ve bütünleşik hesap setlerinden oluşan Avrupa Hesaplar Sistemine uyum sağlanması amaçlanmıştır.

TUİK (Türkiye İstatistik Kurumu) tarafından daha önce yapılan açıklamalar çerçevesinde 2006 yılında Gayri safi Milli Hasıla, 575.784 Milyon YTL ve Kişi Başına Düşen Milli Gelir 5.477 USD olarak gerçekleşmiş idi.

Ancak TUİK tarafından 08.03.2008 tarihinde yapılan basın toplasında Avrupa Hesaplar Sistemine uyum sağlanması amacı ile GSMH'nın hesaplanmasında yöntem değişikliğine gidildiği ve baz yılı olarak 1987 yerine 1998 yılının esas alındığı açıklaması yapılmıştır.

Yapılan yöntem değişikliği ile 2006 yılı için yeni GSMH açıklaması yapılmış, eski yönteme göre 2006 yılı GSMH 575.784 Milyon YTL (404.000 Milyon USD) iken %31 artış ile 2006 yılı yeni GSMH 758.391 Milyon YTL (526.429 Milyon USD) olarak belirlenmiştir.

Keza daha önce 2006 yılı için Kişi Başına Düşen Milli Gelir 5.477 USD olarak açıklanmış iken yeni hesaplama yöntemine göre 2006 yılı Kişi Başına Düşen Milli Gelir 7.500 USD olarak açıklanmıştır.

2007 yılı için GSMH henüz açıklanmamış olup, 2007 3. çeyreği (9 aylık) veriler açıklanmıştır. Buna göre 2007 yılı 9 aylık GSMH 635.911 Milyon YTL (489.250 Milyon USD) olarak açıklanmıştır.

2007 yılı için 4. çeyrek verilerinin de elde edilmesi ile bu yıla ilişkin GSMH rakamları açıklanacaktır.

2007 yılı 9 aylık verilerinden hareketle 2007 yılı için tahmin edilen GSMH 660.000 Milyon USD olup 2007 yılı tahmini Kişi Başına Düşen Milli Gelir de 8.500 USD'dir.

 

Borçlanma

Türk Lirası olarak hesaplanmakta olan kamu net borcunun hesaplamasına ilişkin metodoloji, “Toplam Kamu Borç Stoku(Brüt)”, “Merkez Bankası Net Varlıkları” ve “Kamu Mevduatı” ve “İşsizlik Sigortası Fonu Net Varlıkları” olarak tanımlanan dört temel bölümden oluşmaktadır.

“Toplam Kamu Borç Stoku (TKBS)”; merkezi yönetim ve diğer kamu sektörünün Toplam Kamu İç Borç Stoku (TKİBS) ve Toplam Kamu Dış Borç Stoku (TKDBS) toplamından elde edilmektedir. Diğer kamu sektörü, merkezi yönetim dışında yer alan bütçe dışı fonlar, yerel yönetimler ve KİT'lerden oluşmaktadır.

“Kamu Net Borç Stoku (KNBS)” toplam kamu borç stokundan Merkez Bankası net varlıkları, kamu mevduatı ve İşsizlik Sigortası Fonu net varlıklarının düşülmesi yolu ile hesaplanmaktadır.

Toplam Kamu Brüt Borç Stoku, 2006 yılında 364.857 Milyon YTL olup, bunun 267,263 Milyon YTL'si Brüt İç Borç Stokundan, 97,594 Milyon YTL'si de Brüt Dış Borç Stokundan oluşmakta olup Toplam Kamu Net Stoku, 259.463 Milyon YTL olarak gerçekleşmiştir. 2007 yılı 3. çeyreğinde (9 aylık) Toplam Kamu Brüt Borç Stoku 358.504 Milyon YTL olup, bunun 272.054 Milyon YTL'si Brüt İç Borç Stokundan, 86.449 Milyon YTL'si de Brüt Dış Borç Stokundan oluşmaktadır. 2007 yılı 3. çeyreği itibari ile Toplam Kamu Net Borç Stoku ise 252.483 Milyon YTL olarak gerçekleşmiştir.

2006 yılı Toplam Kamu Brüt Borç Stoku ile 2007 yılı 3. çeyreğinin karşılaştırılmasında, Brüt Dış Borç stokundan meydana gelen artış ( yaklaşık 5 Milyar YTL) olmakla birlikte Brüt İç Borç Stokunda meydana gelen azalış ( yaklaşık 11 Milyar YTL) meydana geldiği, bu itibarla da Toplam Kamu Brüt Borç Stokunda azalma ortaya çıktığı görülmektedir.

 

Dış Ticaret ve Cari İşlemler Açığı

2006 yılında 85.534.676.000 USD olarak gerçekleşen ihracat rakamı, 2007 yılında 100 milyar USD hedefini de aşarak 2006 yılına nazaran %25.3 artış ile 107.184.450.000 USD ye ulaşmıştır. 2006 yılı ithalat rakamı ise 139.576.174.000 USD iken 2007 yılında %21.8'lik artış ile birlikte 170.048.068.000 USD ye ulaşmıştır.

2006 yılında dış ticaret açığı 54.041.499.000 USD iken 2007 yılında dış ticaret açığı önceki yılı göre %16.3 lük bir artış ile birlikte 62.863.617.000 USD'ye ulaşmıştır. Keza 2006 yılında ihracatın ithalatı karşıma oranı %61.3 iken 2007 yılında %63 olmuştur.

2006 yılında Cari İşlemler Açığı, 32.193.000.000 USD iken 2007 yılında Cari İşlemler Açığı 37.996.000.000 USD olarak gerçekleşmiştir.

 

TÜFE ve ÜFE

Bir ekonomide fiyatlar genel seviyesinin sürekli bir şekilde artması olarak tanımlayabileceğimiz Enflasyon değerlerinin belirlenmesinde genel olarak iki tip fiyat eneksi kullanılmaktadır. Bunlar Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) dir. Bireylerin ortalama tüketim kalıplarını yansıtan bir mal ve hizmet sepetinin aylık dönemler itibariyle fiyat değişimi TÜFE ile ölçülürken, genel olarak yurtiçi üretimden satışa konu olan seçilmiş ürünlerin üretici fiyatlarındaki değişimin bir göstergesi olarak ÜFE değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.

Bir önceki yıl Aralık ayına göre 2006 yılı Aralık ayı TÜFE değişim oranı %9.65 iken bir önceki yılı Aralık ayına göre 2007 yılı aralık ayı TÜFE değişim oranı %8.39 olarak gerçekleşmiştir. On iki aylık ortalamalar dikkate alındığında ise 2006 yılı TÜFE değişim oranı %9.60 olarak gerçekleşmiş iken 2007 yılı TÜFE değişim oranı %8.76 olarak ortaya çıkmıştır.

Bir önceki yıl Aralık ayına göre 2006 yılı Aralık ayı ÜFE 11.58 iken 2007 yılında 5.94 olarak gerçekleşmiştir.

2005 yılında 2.66 olarak gerçekleşmiş iken 2006 yılında önemli bir sıçrama göstererek 11.58 e çıkmış iken 2007 yılında ÜFE'de önemli bir düşme olduğu görülmektedir. On iki aylık ortalamalar dikkate alındığında ise 2006 yılı ÜFE değişim oranı %9.34 olarak gerçekleşmiş iken 2007 yılı TÜFE değişim oranı %6.31 olarak gerçekleşmiştir

 

İstihdam

2007 yılında istihdam edilenlerin sayısı, 2006 yılına göre 235 bin kişi artarak, 21 milyon 189 bin kişiye ulaşmıştır. Bu yıl tarım sektöründe çalışan sayısı 112 bin kişi azalırken, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 347 bin kişi artmıştır.

2007 yılında istihdam edilenlerin % 26.4'ü tarım, % 19.8'i sanayi, % 5.8'i inşaat, % 48'i ise hizmetler sektöründedir. Bir önceki yıl ile karşılaştırıldığında, tarım sektöründe istihdamın payının 0.9 puan azaldığı, buna karşılık sanayi sektörü ile inşaat sektörünün paylarının 0.1 puan, hizmetler sektörünün payının ise 0.7 puan arttığı görülmektedir

2006 yılında %9.6 olan işsizlik oranı, 2007 yılı sonu itibariyle %9.9'a yükselmiştir. Türkiye'de tarım dışı işsizlik oranı ise geçen yılın aynı dönemine göre 0.4 puan artarak % 12.6 seviyesinde gerçekleşmiştir.

Bu dönemdeki işsizlerin; % 73'ü erkek, % 56.8'i lise altı eğitimli ve % 30'u bir yıl ve daha uzun süredir iş aramaktadır. Bu dönemde istihdam edilenlerin; % 73.9'u erkek, % 60.8'i lise altı eğitimli, % 58.1'i ücretli, maaşlı ve yevmiyeli, % 27.8'i kendi hesabına ve işveren, % 14.1'i ücretsiz aile işçisidir.

Toplam işgücünün % 18.1'ini 15-24 yaş grubundakiler oluşturmakta olup, Lise altı eğitimlilerde işgücüne katılma oranı % 46.4 iken yükseköğretim mezunlarında bu oran % 78.6'dır. Lise altı eğitimlilerde erkeklerin işgücüne katılma oranı % 70.7 iken, kadınlarda % 21.3'tür. Lise ve dengi okul mezunlarında erkeklerde işgücüne katılma oranı % 73.3 iken, kadınlarda % 31.7'dir. Yükseköğretim mezunlarında erkeklerde işgücüne katılma oranı % 83.9 iken, kadınlarda % 70.4'tür.

Maliye Bakanlığı tarafından derlenen verilere göre 2007 yılı sonu itibari ile toplam kamu istihdamı 2 milyon 925 bin kişidir. Kamuda istihdam edilen kişi sayısının 2 milyon 031 i ise Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerinde istihdam edilmektedir.

 

Borçlanma Faiz Oranı

2007 Eylül ayından itibaren ölçülü bir faiz indirim süreci başlatılmıştır. Bu kapsamda, 2007 yıl sonuna kadar gecelik borçlanma faiz oranı toplamda 175 baz puan indirilerek yüzde 17,50 seviyesinden yüzde 15,75 seviyesine düşürülmüştür.

 

Gayri Safi Yurtiçi Hasıla Sonuçları

 

	Cari fiyatlarla GSYH	Gelişme hızı	Cari fiyatlarla GSYH	Gelişme hızı	Sabit fiyatlarla GSYH	Gelişme hızı
Yıllar	(Milyon YTL)	%	(Milyon $)	%	(Milyon YTL )	%
1998	70 203	-	270 947	-	70 203	-
1999	104 596	49.0	247 544	-8.6	67 841	-3.4
2000	166 658	59.3	265 384	7.2	72 436	6.8
2001	240 224	44.1	196 736	-25.9	68 309	-5.7
2002	350 476	45.9	230 494	17.2	72 520	6.2
2003	454 781	29.8	304 901	32.3	76 338	5.3
2004	559 033	22.9	390 387	28.0	83 486	9.4
2005	648 932	16.1	481 497	23.3	90 500	8.4
2006	758 391	16.9	526 429	9.3	96 738	6.9
2007 (9 aylık )	635 911	14.2	489 250	26.0	75 341	5.0

Kaynak TUİK

 

İşgücü durumu (Yıllık)

 

	TÜRKİYE		KENT		KIR
	2006	2007	2006	2007	2006	2007
Kurumsal olmayan sivil nüfus (000)	68 133	68 897	42 587	43 481	25 546	25 416
15 ve daha yukarı yaştaki nüfus (000)	48 485	49 215	30 703	31 476	17 783	17 739
İşgücü (000)	23 250	23 523	13 965	14 292	9 285	9 230
İstihdam (000)	20 954	21 189	12 275	12 593	8 679	8 596
İşsiz (000)	2 295	2 333	1 691	1 699	605	634
İşgücüne katılma oranı (%)	48.0	47.8	45.5	45.4	52.2	52.0
İstihdam oranı (%)	43.2	43.1	40.0	40.0	48.8	48.5
İşsizlik oranı (%)	9.9	9.9	12.1	11.9	6.5	6.9
Tarım dışı işsizlik oranı (%)	12.6	12.6	12.5	12.2	13.2	13.8
Genç nüfusta işsizlik oranı (1) (%)	18.7	19.6	21.5	21.8	14.1	15.8
Eksik istihdam oranı (%)	3.6	3.2	3.2	2.7	4.2	3.8
Genç nüfusta eksik istihdam oranı (1) (%)	4.0	3.2	3.1	2.7	5.5	4.1
İşgücüne dahil olmayanlar (000)	25 235	25 692	16 736	17 184	8 499	8 509

(1) 15-24 yaş grubundaki nüfus  

Kaynak: TUİK

 

 

Kamu Net Borç Stoku

	2006(*)	2007 Ç1(*)	2007 Ç2(*)	2007 Ç3(*)
Toplam Kamu Net Borç Stoku (I-II-III-IV)	259.463	262.662	249.036	252.483
l- Toplam Kamu Borç Stoku (Brüt)	364.857	376.383	357.703	358.504
A-İç Borç	267.263	278.533	266.350	272.054
Merkezi Yönetim	251.470	263.724	253.718	258.272
Diğer Kamu	15.793	14.809	12.632	13.783
B- Dış Borç	97.594	97.850	91.353	86.449
Merkezi Yönetim	93.580	94.159	87.768	82.977
Diğer Kamu	4.014	3.692	3.585	3.472
II- Merkez Bankası Net Varlıkları	45.685	40.964	41.225	39.876
Net Dış Varlıklar	67.136	75.371	72.820	71.530
Diğer Varlık ve Yükümlülükler (Net)	-21.451	-34.408	-31.595	-31.655
III- Kamu Mevduatı	35.961	47.390	40.399	37.335
Merkezi Yönetim	24.745	35.331	27.235	23.813
Diğer Kamu	11.216	12.059	13.165	13.521
IV-İşsizlik Sigortası Fonu Net Varlıkları	23.748	25.367	27.042	28.811

(*) Geçici

Kaynak: Hazine Müsteşarlığı